Alex: het centrum van Oost-Berlijn
Berlijnse Berlijners noemen het gewoon 'Alex' — een vertrouwelijke bijnaam voor het grootste plein van de stad, maar ook een die de jarenlange gelaagdheid van de plek weerspiegelt. De Alexanderplatz heeft zijn naam te danken aan tsaar Alexander I van Rusland, die er in 1805 troepen liet paraderen. In de late 19e en vroege 20e eeuw was het een van de drukste marktplaatsen en verkeersknooppunten van Berlijn. Alfred Döblin verankerde het in de wereldliteratuur met zijn roman 'Berlin Alexanderplatz' uit 1929.
Na de Tweede Wereldoorlog lag de Alex in puin. De DDR besloot het te reconstrueren als het monumentale socialistisch centrum van Oost-Berlijn: brede lege ruimtes, geplande grootschalige gebouwen, de Fernsehturm als middelpunt. Wat je vandaag ziet is voor een groot deel de DDR-versie van 'Alex' — inclusief de betonskeletresten van de grote warenhuizen en de karakteristieke Internationales Handelszentrum-toren.
De Weltzeituhr: 148 tijdzones op een draaiende zuil
Midden op het plein staat de Weltzeituhr — de wereldklok — uit 1969. Het is een stalen kolom met een roterend bovengedeelte waarop 148 landen en hun tijdzones zijn weergegeven, met daarboven een model van het zonnestelsel. De klok is ontworpen door Erich John en werd in het DDR-tijdperk gevierd als symbool van socialistische internationalisme — de wereld draait om ons, maar wij kennen haar.
Vandaag is de Weltzeituhr een populaire ontmoetingsplaats — 'we zien elkaar bij de klok op Alex' is een uitdrukking die generaties Berlijners kennen. Rondom het plein zijn volop winkels, foodcorners en cafés. Het is chaotisch, druk, lawaaiig en ondanks dat — of juist daarom — onmiskenbaar Berlijn.
Wat is er te doen op en rondom de Alex?
De Alexanderplatz is in de eerste plaats een knooppunt: van hier vertrekken S- en U-Bahnen naar alle hoeken van de stad. De Fernsehturm staat aan de westzijde van het plein — voor het beste uitzicht over de stad, ga naar boven (tickets reserveren). Op de begane grond is het plein omgeven door winkels, waaronder het Alexa-winkelcentrum aan de zuidzijde.
Aan de rand van het plein staat de Alexanderkirche (Marienkirche), de oudste nog staande kerk van Berlijn-Mitte (13e eeuw). Vlakbij is het Rotes Rathaus — het rode Berlijnse stadhuis — en het Nikolaiviertel, de gereconstrueerde middeleeuwse kern van de stad. De omgeving laat je in 30 minuten te voet al uitgebreid verkennen.